فصل اول- بهداشت فردى

ماده 1- کلیه متصدیان و کارگران و اشخاص که در مراکز تهیه و تولید و توزیع و نگهدارى و فروش و وسایط نقلیه
حامل مواد خوردنى و آشامیدنى و آرایشى بهداشتى و اماکن عمومى اشتغال دارند . موظفند دوره ویژه بهداشت عمومى را
بترتیبى که معاونت سلامت وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى تعیین و اعلام م ى نماید گذرانده و گواهینامه معتبر
آنرا دریافت دارند.
تبصره 1- مدیریت و یا تصدى و اشتغال بکار در هر یک از کارگاهها و کارخانجات و مراکز و اماکن و وسایط نقلیه
موضوع آیین نامه بدون داشتن گواهینامه معتبر موضوع ماده یک ممنوع است.
تبصره 2- استخدام یا بکارگیرى اشخاص فاقد گواهینامه معتبر مندرج در ماده یک این آیین نامه در هر یک از
کارگاهها و کارخانجات و اماکن و مراکز و وسایط نقلیه مذکور ممنوع است.
تبصره 3- اشخاصى مانند صندوقدار، باغبان، را ننده و نظایر آنها که در اماکن موضوع این آیی ن نامه شاغل بوده لیکن با
مواد غذائى، آرایشى و بهداشتى ارتباط مستقلى ندارند از شمول ماده 1 فوق و تبصره هاى 1 و 2 آن مستثنى مى باشند.
ماده 2- کلیه متصدیان، مددیاران و کارگران و اشخاصى که مشمول ماده یک این آیین نامه مى باشند موظفند کارت
معاینه پزشکى معتبر در محل کار خود داشته و هنگام مراجعه بازرسین بهداشت ارائه نمایند.
تبصره 1- کارفرمایان موظفند هنگام استخدام اشخاص گواهینامه معتبر ماده 1 و کارت معاینه پزشکى آنان را ملاحظه
و ضمن اطمینان از اعتبار آن در محل کسب نگهدارى نمایند.
تبصره 2- کارت معاینه پزشکى منحصراً از طرف مراکز بهداشت شهرستان یا مراکز بهداشتى درمانى شهرى و روستائى
وابسته به بهداشت، درمان و آموزش پزشکى صادر خواهد شد مدت اعتبار کارت فوق براى پزندگان اغذیه، ساندویچ،
بستنى و آبمیو ه فروشان و قنادان و مشاغل و ن یز کارگران کارگاهها و کارخانجات تولید مواد غذایى و بهداشتى و
فاسدشدنى 6 ماه و براى سایر مشاغل موضوع این آیین نامه حداکثر یکسال م ىباشد.
ماده 3- متصدیان و کارگران اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع این آیی ن نامه موظفند
رعایت کامل بهدا شت فردى و نظافت عمومى محل کار خود را نموده و به دستوراتیکه از طرف بازرسین بهداشت داده
مى شود عمل نمایند.
ماده 4- کلیه اشخاصى که در اماکن و مراکز و وسایط نقلیه موضوع این آیین نامه کار مى کنند باید ملبس به لباس کار و
روپوش تمیز و برنگ روشن باشند.
تبصره 1- کلیه تهیه کنندگان مواد غذائى نظیر آشپزان – نانوایان و مشاغل مشابه و نیز کارگران کارگاهها و کارخانجات
تولید مواد غذایى و بهداشتى که با این مواد ارتباط مستقیم دارند ملزم به پوشیدن روپوش سفید و کلاه و اشخاصى مانند
شاغلین و فروشندگان اغذیه ساندویچ – آبمیوه – بستنى – شیرینیجات – کله و پاچه – جگرکى و مشابه آنها علاوه بر
روپوش و کلاه ملزم به استفاده از دستکش در حین کار مى باشند.
تبصره 2- در رستورانها و چایخانه هاى سنتى افرادیکه در امر پذیرایى شرکت داشته و با غذا سر و کار دارند ملزم به
پوشیدن روپوش و کلاه سفید بوده و سایر افراد م ىتوانند از لباسهاى محلى استفاده کنند.
ماده 5- متصدیان اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات موضوع این آیین نامه موظفند براى هر یک از شاغلین خود
جایگاه محفوظ و مناسبى بمنظور حفظ لباس و سایر وسایل در محل تهیه نمایند.
ماده 6- متصدیان مراکز و اماکن و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع این آیین نامه موظفند از ورود و
دخالت افراد متفرقه به امور تولید و تهیه و طبخ و حمل و نقل و توزیع و فروش مواد غذائى جلوگیرى نمایند.
ماده 7- متصدیان مراکز و اماکن و کارگاهها و کارخانجات و وسایط نقلیه موضوع این آیین نامه موظفند به تناسب تعداد
2 مترمربع اطاق استراحت مطابق با موازین بهداشتى تهیه نمایند. / کارگران خود بازاء هر کارگر حداقل 5
2 متر باشد. / 7 مترمربع و ارتفاع سقف آن نباید کمتر از 8 / تبصره- در هر حال مساحت اطاق استراحت نباید کمتر از 5
ماده 8- متصدیان کا رگاهها و کارخانجات مواد غذایى و بهداشتى موضوع این آیی ن نامه موظفند در صورت لزوم،
آشپزخانه، انبار مواد غذایى اولیه و سالن غذاخورى با فضاى کافى به تناسب تعداد کارگران و شاغلین با شرایط کاملاً
بهداشتى مطابق ضوابط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى در محل کارگاه یا کارخانه ایجاد نمایند.
ماده 9- هر کارگر موظف به داشتن کلیه وسایل نظافت شستشو استحمام اختصاصى مى باشد.
ماده 10 – اشخاصى که به نحوى از انحاء با طبخ و تهیه و توزیع مواد غذائى سروکار دارند، در حین کار شخصاً حق
دریافت بهاى کالاى فروخته شده را از مشترى نخواهند داشت.
تبصره- شاغلین محلهائى مانند میوه و سبزى فروشى، عطارى، سقط فروشى، بقالى و فروشندگان مواد غذائى بسته بندى
شده، همچنین فروشندگان آن گروه از مواد غذائى که بدون شستشو یا پخت و پز بمصرف نمى رسند از شمول این ماده
مستثنى مى باشند.
ماده 11 – جعبه کمکهاى اولیه با مواد و وسایل مورد نیاز در محل مناسب نصب گردد.
ماده 12 – کارگران کارگاهها و کارخانجات و اماکنى که با پخت و فرآورى مواد غذایى سروکار دارند هم چنین کارگران
کشتارگاهها و محلهایى مانند آنها موظفند هر روز قبل از شروع و بعد از خاتمه کار استحمام نمایند.
ماده 13 – استعمال دخانیات توسط متصدیان و کارگران مشمول این آیین نامه در حین کار ممنوع است.
ماده 14 – فروش و عرضه سیگار در کارگاهها و کارخانجات و اماکن و مراکز و محلهاى موضوع این آیین نامه ممنوع
است.
تبصره 1- اماکن و مراکز و محلهائى که داراى مجوز و عاملیت ع رضه دخانیات هستند از شمول ماده 14 مستثنى
مى باشند.
تبصره 2- فروش سیگار به افراد کمتر از 18 سال در اماکن و مراکز موضوع این آیی ننامه ممنوع است.
ماده 15 – مصرف هرگونه محصولات دخانیاتى در محوطه هاى عمومى کارگاهها و کارخانجات و اماکن و مراکز و
محلهاى موضوع این آیین نامه ممنوع است.
تبصره 1- متصدیان، مسئولین و یا کارفرمایان محلهاى موضوع این آیین نامه مسئول اجراى مفاد ماده 15 بوده و
موظفند ضمن نصب تابلوهاى هشدار دهنده در نقاط مناسب و در معرض دید از مصرف دخانیات جلوگیرى کنند.
تبصره 2- متصدیان، مسئولین و یا کارفر مایان موضوع تبصره 1 مى توانند محل مشخصى را که کاملاً از محلهاى معمولى
و عمومى جدا باشد، جهت افرادیکه م ىخواهند دخانیات مصرف کنند در نظر بگیرند.

فصل دوم- شرایط ساختمانى و بهداشتى مراکز تهیه، تولید، توزیع، نگهدارى و فروش مواد غذائى و اماکن عمومى

ماده 16 – کف ساختمان باید داراى شرایط زیر باشد:
الف- از جنس مقاوم، بدون درز و شکاف و قابل شستشو باشد.
ب- داراى کف شور به تعداد مورد نیاز، مجهز به شترگلو بوده و نصب تورى ریز روى آن الزامیست.
ت- داراى شیب مناسب بطرف کف شور فاضلاب رو باشد.
ماده 17 – ساختمان دیوار از کف تا سقف از مصالح مقاوم بوده و طورى باشد که از ورود حشرات و جوندگان
جلوگیرى بعمل آورد.
تبصره 1- سطح دیوارها باید صاف، بدون درز و شکاف و برنگ روشن باشد.
ماده 18 – پوشش دیوارها باید متناسب با احتیاجات و لوازم مربوط به نوع کار و برحسب مشاغل مختلف، بشرح
تبصره هاى ذیل باشد.
تبصره 1- پوشش بدنه دیوار کارگاههاى تهیه مواد غذائى، آشپزخانه، آبدارخانه، انبار مواد غذائى، میوه و سبز ى فروشى،
حمام، مستراح، دستشوئى، رختشویخانه باید از کف تا زیر سقف کارگاهها و کارخانجات تولیدى مواد غذائى تا ارتفاع
چهار متر کاشى، سنگ یا سرامیک و دیوار کارخانجات از ارتفاع چهار متر به بالا م ى تواند از سیمان صاف و صیقلى
برنگ روشن باشد.
تبصره 2- پوشش بدنه دیوار انبارهاى بزرگ مانند انبارهاى عمومى و امثال آنها و بنکداریها م ى تواند از مصالح دیگر
مانند سنگ و سیمان صاف و صیقل و برنگ روشن باشد.
تبصره 3- سطح دیوار سالنهاى پذیرائى تا ارتفاع حداثل 120 سانتیمتر از کف با سنگهاى صیقلى با سرامیک و یا کاشى
و از ارتفاع 120 سانتیمترى تا زیر سقف با رنگ روشن قابل شستشو پوشیده شود.
تبصره 4- پوشش بدنه دیوارهاى مراکز تهیه و فروش مواد غذائى از قبیل کبابى، جگرکى کله و پاچه، سیراب و
شیردان، ساندویچ و اغذیه، پیتزا، مرغ کنتاکى، قهو هخانه و نظایر آنها باید برحسب نوع بشرح زیر باشد.
بند 1- چنانچه محل طبخ در مراکز فوق الذکر از سالن پذیرائى جداسازى شده باشد قسمت طبخ مشمول تبصره 1 و
قسمت پذیرائى مشمول تبصره 3 ماده 18 فوق الذکر مى باشد.
بند 2- چنانچه محل طبخ از سالن پذیرائى جدا نشده باشد کلیه دیوارهاى مراکز مذکور مشمول تبصره 1 ماده 18
مى باشد.
تبصره 5- سطح بدنه دیوارهاى مراکز فروش انواع شیرینى، خشکبار و آجیل، خواربار فروشى، لبنیات فروشى، انواع
نان فروشى و عطارى تا ارتفاع 120 سانتیمتر با سنگ یا کاشى و یا سرامیک و از ارتفاع 120 سانتیمتر تا زیر سقف با
رنگ قابل شستشو پوشیده شود.
تبصره 6- پوشش دیوارهاى مراکز فروش انواع گوشت و فرآورد ههاى گوشتى (و ماهى – سوسیس – و کالباس و مواد
پروتئینى) باید از کف تا زیر سقف کاشى یا سرامیک با سطح صاف یا سنگ صیقلى باشد.
تبصره 7- پوشش بدنه دیوارهاى نانوائیهاى سنتى و کارگاههاى پخت انواع نانهاى ماشینى و ساندویچى و فانتزى و
انبار آرد و شکر باید از کف تا زیر سقف از جنس کاشى یا سرامیک با سطح صاف یا سنگ صیقلى باشد.
تبصره 8- سطح بدنه دیوارهاى سالن آر ایشگاهها از کف تا زیر سقف با رنگ روغنى قابل شستشو پوشیده شود . بدیهى
است پوشش بدنه دیوارهاى دستشوئى، سرشوئى، و مستراح در آرایشگاهها باید از کف تا زیر سقف با کاشى یا سرامیک
صاف و یا سنگ صیقلى باشد.
تبصره 9- پوشش سطح دیوار سالنهاى پذیرایى در رستورانها و چایخ انه هاى سنتى باید ضمن دارا بودن طرح و حالت
سنتى از کف تا زیر سقف از مصالح مقاوم، صاف، بدون فرورفتگى و شکاف و قابل شستشو باشد.
ماده 19 – سقف باید صاف، حتى الامکان مسطح، بدون ترک خوردگى، و درز و شکاف و همیشه تمیز باشد.
تبصره- پوشش سقف آشپزخانه و هر نوع محل طبخ و همچنین گرمخانه و دوش حمام باید از جنس قابل شستشو و
برنگ روشن باشد.
ماده 20 – وضع درها و پنجره ها باید داراى شرایط زیر باشد.
الف- درها و پنجره ها از جنس مقاوم، سالم، و بدون ترک خوردگى و شکستگى و زنگ زدگى و قابل شستشو بوده و
همیشه تمیز باشد.
ب- پنجره بازشو باید مجهز به تورى سالم و مناسب باشد به نحوى که از ورود حشرات بداخل اماکن جلوگیرى نماید.
ج- درهاى مشرف به فضاى باز باید مجهز به تورى سالم و مناسب و همچنین فنردار باشد بطوریکه از ورود حشرات و
جوندگان و سایر حیوانات جلوگیرى نماید.
ماده 21 – آب مصرفى باید مورد تأیید مقامات بهداشتى باشد.
ماده 22 – کلیه اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول این آیین نامه باید داراى سیستم جمع آورى (و در مورد
هتلها و کارگاهها و کارخانجات سستم تصفیه) و دفع بهداشتى فاضلاب مورد تأیید مقامات بهداشتى باشند.
تبصره- هدایت و تخلیه هر گونه فاضلاب و پساب تصفیه نشده اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول این
آیین نامه به معابر و جوى و انهار عمومى اکیداً ممنوع م ىباشد.
ماده 23 – وضع و تعداد دستشوئى بهداشتى و متناسب باشد.
ماده 24 – وضع و تعداد توالت و دستشوئى بهداشتى و متناسب باشد.
تبصره- دستشوئى ها باید مجهز به صابون (ترجیحاً صابون مایع ) و خشک کن مناسب و بهداشتى بوده و وجود زبال ه دان
در کنار دستشوئى الزامى است.
ماده 25 – براى کارگران باید دستشوئى و توالت مجزا و مجهز به شیر آب گرم و سرد و با شرایط لازم بهداشتى در
محل مناسب و به تعداد مورد نیاز بشرح جداول ذیل وجود داشته باشد.
1-5-1 نفر کارگر 1 توالت و 1 دستشوئى
6-25-2 نفر، بازاء هر 10 نفر 1 توالت و 1 دستشوئى ( 25 نفر از هر کدام 3 دستگاه)
26-55-3 نفر، بازاء هر 15 نفر 1 توالت و 1 دستشوئى ( 50 نفر از هر کدام 5 دستگاه)
56-155-4 نفر، بازاء هر 20 نفر 1 توالت و 1 دستشوئى ( 100 نفر از هر کدام 7 دستگاه)
116-266-5 نفر، بازاء هر 25 نفر 1 توالت و 1 دستشوئى ( 250 نفر از هر کدام 13 دستگاه)
-6 از 266 نفر به بالا هر 30 نفر اضافى 1 توالت و 1 دستشوئى
تبصره- وجود توالت و دستشوئى بشرح مفاد ماده 25 و بندهاى 1 تا 6 آن براى کارگران مرد و کارگران زن بصورت
کاملاً جدا و مستقل از هم اجباریست.
31 و 37 و 38 این ،30 ، ماده 26 – حمام مذکور در ماده 12 باید داراى شرایط مندرج در موارد 15 لغایت 20 و 27
آیین نامه بوده و تعداد آن نیز متناسب با تعداد کارگران بشرح جدول ذیل بوده و باید مشابه توالت و دستشوئى براى
کارگران مرد و کارگران زن بطور جداگانه محاسبه و اعمال و بصورت کاملاً جدا و مستقل از هم در محل هاى مناسب
وجود داشته باشد.
1-5-1 نفر، کارگر 1 دستگاه
6-20-2 نفر، بازاء هر 5 نفر 1 دستگاه ( 20 نفر 4 دستگاه)
21-50-3 نفر، بازاء هر 10 نفر 1 دستگاه ( 50 نفر 7 دستگاه)
51-100-4 نفر، بازاء هر 20 نفر 1 دستگاه ( 100 نفر 10 دستگاه)
-5 از 100 نفر به بالا بازاء هر 20 نفر اضافى یک دستگاه
ماده 27 – دستگاه سوخت و نوع ماده سوختنى باید از نوعى باشد که احتراق بصورت کامل انجام گیرد.
تبصره- نصب هود با ابعاد متناسب، از جنس مناسب و مجهز به هواکش با قدرت مکش کافى بالاى دستگاه پخت
الزامیست.
ماده 28 – محل شستشو و نگهدارى ظروف باید در مجاور محل پخت و مجزا و مستقل از آن باشد.
ماده 29 – ظروف باید در ظرفشوئى حداقل دو مرحل ه اى (شستشو – آبکشى) یا توسط دستگا ههاى اتوماتیک شسته
شود.
تبصره 1- تعداد و ظرفیت هر ظرفشوئى باید متناسب با تعداد ظروف باشد.
تبصره 2- هر لگن یا هر واحد دستشوئى باید مجهز به آب گرم و سرد باشد.
تبصره 3- در صورت نداشتن ماشین ظرفشوئى، ظروف پس از شستشو در محل مناسب (قفسه مجهز به آب چکان ) و
بدون استفاده از پارچه و حوله و امثال آنها خشک و سپس در قفسه مخصوص ظروف نگهدارى شود.
ماده 30 – قفسه و ویترین و گنج هها باید قابل نظافت بوده و مجهز به در و شیشه سالم و همیشه تمیز و فاصله کف آنها
از زمین حدود 20 سانتیمتر باشد.
ماده 31 – پیشخوان و میزکار باید سالم و سطح آن از جنس قابل شستشو باشد.
تبصره- میزکارى که صرفاً جهت تهیه مواد غذائى بکار مى رود باید فاقد هر گونه کشو و یا قفسه بوده و فضاى زیر آن
نیز مورد استفاده قرار نگیرد.
ماده 32 – سبزیجات و صیفى جاتى که در اماکن عمومى و مراکز عرضه مواد غذائى بصورت خام د ر اختیار مشتریان
گذارده مى شود باید در محل مخصوص، تمیز و با آب سالم و مایع ظرفشوئى شستشو شده و پس از گندزدائى آبکشى و
مصرف گردد.
ماده 33 – انبار مواد غذائى باید قابل تمیز کردن بوده و وضع داخل آن مطابق با شرایط مندرج در مواد 16 لغایت 20 و
38 لغایت 40 این آیین نامه و حجم و فضاى آن متناسب با نیاز و احتیاجات مؤسسه باشد.
تبصره 1- انبار مواد غذائى باید بنحو مطلوب تهویه و میزان حرارت و رطوبت آن همواره مورد تأیید مقامات بهداشت
باشد.
تبصره 2- انبار آرد و شکر باید مطابق نقشه مصوب بالاترین مقام بهداشتى محل شود.
تبصره 3- قفسه بندى و پال تگذارى در انبار به نحو مطلوب و مناسب انجام شود.
ماده 34 – کلیه مواد غذائى فاسد شدنى باید در یخچال و یا سردخانه مناسب نگهدارى شود و مدت آن بیش از زمانى
نباشد که ایجاد فساد یا تغییر کیفیت نماید.
تبصره- یخچال و سردخانه باید مجهز به دماسنج سالم باشد.
ماده 35 – قرار دادن مواد غذائى پخته و خام و شسته و نشسته در کنار هم در داخل یخچال ممنوع بوده و یخچال و
سردخانه همواره باید تمیز و عارى از هر گونه بوى نامطبوع باشد.
ماده 36 – عرضه و فروش مواد غذائى آماده مصرف از قبیل انواع ساندویچ، کباب، آش، غ ذاهاى پخته، غذاهاى
فاسدشدنى، شربت آلات و نوشیدنیهاى فله، ترشیجات، و شور و خیار شور و شیرینى جات، انواع تنقلات و خشکبار و
آجیل فله و امثال آنها بصورت دور هگردى ممنوع است.
ماده 37 – تهویه مناسب باید به نحوى صورت گیرد که همیشه هواى داخل اماکن سالم، تازه، کافى و عارى از بو باشد.
ماده 38 – در فصل گرما حداکثر درجه حرارت داخل اماکن نباید بیشتر از 30 درجه سانتیگراد باشد.
ماده 39 – شدت روشنائى نور طبیعى یا مصنوعى در آشپزخانه 100 تا 200 لوکس 7 آرایشگاه 200 تا 500 لوکس،
نانوائى 10 تا 300 لوکس، محلهاى فرآورى و تولید و بسته بندى 150 تا 200 لوکس (بسته بندى به نوع کار ) و در
محوطه عمومى و انبار مراکز و اماکن کارگاهها و کارخانجات موضوع این آیین نامه باید حداقل 100 لوکس و در راهرو
و سرسرا و رختکن و توالت و دستشوئى و حمامها باید بین 50 تا 150 لوکس باشد.
ماده 40 – براى جلوگیرى از حریق و انفجار و سایر خطرات احتمالى باید پیش بینى هاى لازم با توجه به حجم کار و
نوع فعالیت و تعداد کارگران بعمل آید.
ماده 41 – کارگاهها و کارخانجات تولیدى مواد غذائى و بهداشتى مشمول این آیین نامه و هم چنین هتلها و متل ها و
امثال آنها موظفند زباله تولیدى را همواره بطریقه کاملاً بهداشتى جمع آورى، نگهدارى موقت، حمل و نقل و دفع نمایند
بطوریکه اقدامات آنها مورد تأیید مقامات بهداشتى باشد.
ماده 42 – زباله دان درپوش دار – زنگ نزن – قابل شستشو قابل حمل و با حجم مناسب و تعداد کافى موجود باشد.
تبصره- زباله دان باید مجهز به کیسه زباله و در محل مناسبى قرار گرفته و اطراف آن همواره تمیز باشد.
ماده 43 – مگس، پشه و سایر حشرات، سگ، گربه، موش و سایر حیوانات بهیچ وجه نباید در داخل اماکن و کارگاهها
و کارخانجات دیده شوند.
تبصره- وجود سگ نگهبان در کارخانجات و محلهاى مشابه مشرو ط بر اینکه به هیچ وجه با محلهاى تهیه و تولید و
نگهدارى و توزیع مواد غذائى و افراد شاغل در این قسمتها در ارتباط و تماس نباشد بلامانع است.
ماده 44 – نقشه کلیه ساختمانهاى اماکن عمومى و مراکز و کارگاهها و کارخانجات موضوع آیین نامه به منظور انطباق با
موازین بهداشتى قبل از اجرا باید به تصویب مقامات مسئول برسد.
ماده 45 – اماکنى که اجازه قبول مسافر دارند باید علاوه بر رعایت کلیه موارد بهداشتى واجد شرایط زیر باشند:
تبصره 1- در هر اطاق تعداد تختخوابها باید طورى باشد که براى هر تخت 5 مترمربع مساحت منظور گردد.
تبصره 2- هر اطاق داراى دستشوئى مجهز به صابون (ترجیحاً صابون مایع) باشد.
تبصره 3- در هر طبقه بازاء هر 18 تخت حداقل دو دستگاه مستراح (یک دستگاه مردانه و یک دستگاه زنانه) با شرایط
کاملاً بهداشتى وجود داشته باشد.
تبصره 4- تعداد دوش آب گرم و سرد در هر طبقه از ساختم ان نباید کمتر از مجموع تعداد مستراحهاى همان طبقه
باشد.
تبصره 5- درصورتیکه در داخل اطاقها امکانات صحیح و قابل قبول براى آشپزى وجود نداشته باشد وجود آبدارخانه
با شرایط بهداشتى و مجهز در هر طبقه الزامیست.
تبصره 6- پله باید داراى حفاظ و روشنائى کافى (حداقل 100 لوکس ) بوده و لغزنده نباشد، ارتفاع پله حداکثر 18
سانتیمتر و عرض آن حداقل 30 سانتیمتر باشد.
تبصره 7- البسه و لوازم پارچه اى مانند (حوله، ملحفه، روبالشى، پرده، پتو و امثالهم ) باید با دستگاههاى اتوماتیک در
محل مناسب که مطابق نقشه استاندارد وزارت بهداشت، در مان و آموزش پزشکى باشد شستشو ضدعفونى خشک و اطو
شود.
ماده 46 – وجود هرگونه حوض یا حوضچه پاشوى و امثال آن ممنوع مى باشد مگر در استخرهاى شنا مطابق مفاد ماده
58 این آیین نامه.
تبصره- در رستورانها و چایخانه هاى سنتى، حوضچ ه هاى آب نما طورى طراحى گردند که همواره در آنها آب در
گردش بوده و امکان دسترسى به آب براى مشتریان و اطفال آنها فراهم گردد.
ماده 47 – نگهدارى هرگونه وسایل اضافى و مستهلک و مستعمل و مواد زائد غیرقابل مصرف و ضایعات در محل کار
ممنوع است.
آب استخر P.H ماده 48 – نصب دستگاه کلرزنى و سیستم تصفیه آب در استخرهاى شنا الزامى است و کلر باقیمانده و
مى بایست روزانه و به دفعات کافى اندازه گیرى و در دفتر مخصوص ثبت و هنگام مراجعه بازرسین بهداشت محیط براى
کنترل ارائه گردد.
3 میل ى گرم در لیتر (حس نظر مقامات بهداشتى ) و / تبصره- میان کلر باقیمانده در آب استخر مى بایست بین 1 تا 5
7 تا 8 و بالاخره مشخصات فیزیکى، شیمیایى و باکتریولوژیکى آن مطابق ضوابط وزارت بهداشت، / آن حدود 2 P.H
درمان و آموزش پزشکى باشد.
ماده 49 – درجه حرارت آب در استخر سرپوشیده باید حدود 25 درجه سانتیگراد باشد ودرجه حرارت هواى اطراف
استخر نباید بیش از 5 درجه سانتیگراد گرمتر و یا یک درجه سانتیگراد سردتر از آب استخر باشد.
1 متر) / ماده 50 – حداقل مساحت مورد نیاز براى هر شناگر در استخرهاى مخصوص شناگران (با عمق مربوط حدود 8
1 مترمربع م ىباشد. / 1 مترمربع و در استخرهاى آموزشى (با عمق متوسط حدود 1 متر) برابر 8 / معادل 5
تبصره- در استخرهاى چند منظوره لازم است مساحت مورد نیاز براى هر نفر در هر قسمت براساس نوع بهر ه بردارى
از همان قسمت محاسبه و اعمال شود.
ماده 51 – شناگران بایستى قبل از ورود و به هنگام خروج از محوطه استخر دوش گرفته و بدن خود را کاملاً شستشو
نمایند، مسئولیت اجراى آن بعهده مدیر استخر م ىباشد.
ماده 52 – استخر باید مجهز به دوش آب سرد و گرم بوده و حداقل تعداد آن به تناسب مدت زمان استفاده در هر نوبت
استخر بشرح زیر باشد.
الف- براى هر نوبت 2 ساعته، بازاء هر 5 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتى آب سرد و گرم.
ب- براى هر نوبت 3 ساعته، بازاء هر 7 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتى آب سرد و گرم.
ج- براى هر نوبت 4 ساعته، بازاء هر 10 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتى آب سرد و گرم.
د- براى هر نوبت 6 ساعته، بازاء هر 20 نفر شناگر یکدستگاه دوش بهداشتى آب سرد و گرم.
ماده 53 – بازاء هر 40 نفر شناگر یکدستگاه مستراح با شرایط کاملاً بهداشتى وجود داشته باشد.
ماده 54 – بازاء هر 75 شناگر حداقل یکدستگاه دستشوئى مجهز به آب سرد و گرم با شرایط کاملاً بهداشتى وجود
داشته باشد.
ماده 55 – رختکن باید داراى وسعت کافى و متناسب با تعداد کمدها بوده و مو ازین بهداشت عمومى در آن رعایت
گردد.
ماده 56 – بازاء هر شناگر در هر نوبت استفاده از استخر باید جایگاه محفوظ و مناسب براى حفظ لباس شناگران وجود
داشته باشد.
ماده 57 – توزیع و استفاده از وسایلى مانند مایو، حوله، کلاه، دمپائى، بینى بند، لنگ، تیغ، شانه، برس و ام ثال آنها
بصورت مشترک در حمامها و آرایشگاهها و استخرهاى شنا و محلهائى مشابه ممنوع و مسئولیت آن متوجه مدیر و
متصدى مکان مى باشد.
ماده 58 – حوضچه محتوى مایع ضدعفونى کننده به منظور ضدعفونى پاى شناگران بنحوى تعبیه گردد که شناگران بعد
از دوش گرفتن و قبل از ورود به محوطه استخر الزاماً از داخل آن عبور نمایند.
ماده 59 – پوشش سطح محوطه اطراف استخر علاوه بر شرایط مندرج در ماده 16 این آیی ن نامه بنحوى باشد که موجب
لغزندگى و بروز حادثه براى شناگران نشود. ضمناً شستشو و ضدعفونى مرتب محوطه استخر الزامى است.
ماده 60 – ابعاد و مشخصات فنى ساختمان استخر و تجهیزات و تأسیسات آن باید مطابق نقشه مصوب سازمانهاى
مسئول مربوطه باشد.
ماده 61 – لازم است آبسردکن مناسب و به تعداد کافى براى استفاده شناگران در محوطه استخر وجود داشته باشد.
ماده 62 – شرایط بهداشتى بوفه و رستوران موجود در محوط ا ستخر مشمول مواد مربوطه مندرج در فصل پنجم این
آیین نامه مى باشد.
ماده 63 – وضعیت ساختمانى و شیب بندى موج شکن و سرریز استخر باید بنحوى باشد که مانع برگشت آب بداخل
استخر شود.
ماده 64 – حضور نجات غریق واجد شرایط و متناسب با تعداد شناگران در محوطه استخر الزامى است.
ماده 65 – وجود وسایل نجات غریق از قبیل چوب – تیرک – لوله عصائى شکل – حلقه نجات – تیوپ – طناب و
سایر وسایل مورد نیاز در محل استخر الزامى است.

فصل سوم- وسایل و لوازم کار

ماده 66 – ظروف مورد استفاده باید داراى شرایط زیر باشد:
-1 ظروف شکستنى باید تمیز بدون ترک خوردگى و لب پریدگى باشد.
-2 وسایل و ظروف فلزى که براى تهیه و نگهدارى و مصرف مواد غذائى بکار م ى روند باید سالم، صاف و بدون زندگ
زدن باشند.
-3 وسایل و ظروف غذا باید پس از هر بار مصرف شسته تمیز و برحسب ضرورت ضدعفونى گردیده و در ویترین یا
گنجه مخصوص که محفوظ باشد نگهدارى شود.
ماده 67 – استفاده از ظروف و وسایل مشروحه زیر ممنوع م ىباشد:
-1 دیگ و ظروف مسى اعم از اینکه سفیدکارى شده یا نشده باشد.
-2 گوشت کوب و قاشق چوبى و سربى
-3 قندان بدون درپوش مناسب
-4 ظروف فاقد در ثابت و مخصوص براى عرضه و موادى از قبیل نمک – فلفل – سماق – شکر و امثال آنها.
-5 هر نوع ظروف و ابزاریکه توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى غیرمجاز شناخته و آگهى م ىشود.
ماده 68 – جنس و مشخصات ظروف – وسایل و دستگاههایى که براى مراحل مختلف تولید و بسته بندى مواد خوردنى
– آشامیدنى و آرایش ى بهداشتى در کارگاهها و کارخانجات تولید این مواد بکار مى روند باید مورد تأیید وزارت
بهداشت، درمان و آموزش پزشکى باشد.
ماده 69 – مواد غذائى بستنى – آبمیوه – انواع لبنیات – امثال آنها باید در ظروف بسته بندى یکبار مصرف مورد تأیید
وزرت بهداشت، درمان و آموزش پز شکى و ساخته شده از مواد اولیه نو (غیربازیافتى ) و مرغوب و حتى الامکان
تجزیه پذیر و همواره سالم تمیز و بهداشتى عرضه مى گردد.
تبصره- آن دسته از مواد غذائى مذکور در ماده فوق که توسط واحدهاى تولیدى مجاز و داراى پروانه هاى معتبر
بهداشتى تهیه و بطرق مجاز دیگر بسته بندى و عرضه مى شوند از شمول ماده مذکور مستثنى م ىباشند.
ماده 70 – سطح میزها باید صاف تمیز، سالم و بدون درز و روکش آنها از جنس قابل شستشو و به رنگ روشن باشد.
ماده 71 – صندلیها و نیمکتها باید سالم و تمیز باشد.
ماده 72 – براى هر مسافر تازه وارد باید از ملح فه و روبالشى تمیز و سالم استفاده شود و تعویض آنها حداقل هر سه
روز یکبار اجباریست.
ماده 73 – استفاده از لحاف، پتو، تشک و بالش کثیف و مندرس و بدون ملحفه ممنوع است.
ماده 74 – استفاده از تختخوابهایى که داراى پارگى و یا شکستگى و یا گودرفتگى فنر باشد و ایجاد سر و صداى
غیرطبیعى نماید ممنوع است.
ماده 75 – استفاده از مواد غیراستاندارد از جمله کاغذهاى بازیافتى و کاغذهائیکه تمیز نباشد و روزنامه و همچنین
کیسه هاى پلاستیکى جهت پیچیدن و بست هبندى مواد غذائى ممنوع است.
ماده 76 – جعبه هاى مقوائى و پاکتهاى کاغذى که براى بس ته بندى مواد غذائى استفاده مى شوند باید از جنس سالم و
استاندارد و کاملاً تمیز بوده و از نوع بازیافتى نباشد.
ماده 77 – ظروف خمیرگیرى باید صاف و تمیز و بدون درز باشد نصب شیرآب بالاى ظرف خمیرگیرى لازم است.
تبصره- کوشش شود از دستگاههاى خودکار براى تهیه خمیر و سایر مواد مخلوط کردنى استفاده گردد.
ماده 78 – براى حمل و نقل و جابجائى مواد غذائى فاسد شدنى مانند انواع گوشت دام و طیور و آبزیان مواد پروتئینى
فرآورده هاى خام و پخته غذائى دام و طیور و آبزیان، کله و پاچه و آلایش خوراکى دام شیر و محصولات لبنى و امثال
آنها باید منحصراً از وسائط نقلیه مخصوص و مجهز به سردخانه سالم و مناسب استفاده شود.
ماده 79 – براى حمل و نقل و جابجائى هر نوع ماده غذائى که بدون شستشو و پخت و پز مجدد بمصرف مى رسد
همچنین انواع نان، شیرین ى جات و خشکبار و امثال آنها باید از وسائط نقلیه مخصوص و مجه ز به اطاقک محفوظ و
مناسب تمیز و بهداشتى استفاده شود.
ماده 80 – براى حمل و نقل مواد اولیه مصرفى و محصولات نهایى کارگاهها و کارخانجات تولید مواد غذائى، حبوبات،
غلات، میوه جات، سبزیجات باید صرفاً از وسائط نقلیه مخصوص حمل و نقل این مواد که مورد تأیید وزارت بهد اشت،
درمان و آموزش پزشکى باشد استفاده شود.
ماده 81 – کلیه افرادى که در وسائط نقیه موضوع مواد 78 لغایت 80 فوق الذکر با جابجائى مواد غذائى سروکار دارند
مشمول ماده 2 این آیین نامه درخصوص اخذت کارت معاینه پزشکى و تبصر ههاى ذیل آن م ىباشند.
ماده 82 – صاحبان وسا یط نقلیه موضوع این آیین نامه موظفند قبل از بهره بردارى از آنها مجوز حمل و نقل مواد غذائى
توسط وسیله نقلیه مربوطه را از وزارت بهداشت اخذ نمایند.
تبصره- حمل و نقل هر نوع کالاى غیر از مواد غذایى توسط وسایط نقلیه مجاز حمل این مواد ممنوع و علاوه بر اخذ
جریمه موجب توقف وسیله متخلف و بمدت حداقل یکماه خواهد شد.
ماده 83 – حمل و نقل مواد غذایى و بهداشتى موضوع مواد 78 لغایت 80 این آیین نامه توسط وسایط نقلیه غیر مجاز
ممنوع و علاوه بر اخذ جریمه، موجب توقف وسیله نقیه متخلف بمدت حداقل یکماه خواهد شد.
ماده 84 – استفاده از انبرک مخصوص از جنس استنلس استیل براى برداشتن دانه هاى شیرین ىجات، خرما، خیارشور،
قطعات پنیر، حلوا و امثال آنها الزامیست.
فصل چهارم- وظایف مسئول بهداشت محل و مأمورین نظارت و تکالیف صاحب یا مدیر محلهاى مشمول قانون
ماده 85 – مامورینى که از طرف وزارت بهدا شت، درمان و آموزش پزشکى براى نظارت و بازرسى بهداشتى از محلهاى
مشمول قانون اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنى آشامیدنى آرایشى و بهداشتى تعیین مى شوند موظفند متخلفین از
مقررات بهداشتى را با ذکر تخلف و تنظیم گزارش به مسئول بهداشتى محل معرفى نمایند.
تبصره 1- مس ئول بهداشت محل رئیس مرکز بهداشت شهرستان یا رئیس مرکز بهداشتى درمانى شهرى یا روستایى است
که با تشخیص و ابلاغ معاون امور بهداشتى دانشگاه یا دانشکده علوم پزشکى و خدمات بهداشتى درمانى محل تعیین
مى شود.
تبصره 2- مامور نظارت یا بازرس بهداشت به کاردان یا کارشناسى گفته مى شود که دوره مخصوص بهداشتى را گذرانده
و از طرف وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى یا دانشگاههاى علوم پزشکى و خدمات بهداشتى درمانى کشور
براى امور بازرسى و نظارتى در زمینه مسائل بهداشت محیطى و بهداشت مواد غذایى بکار گمارده شده و داراى کارت
بازرسى باشد.
تبصره 3- کارت بازرسى کارت مخصوص مدت دارى است که عکس بازرس روى آن الصاق و مشخصات کامل
شناسنامه اى، تحصیلاتى و شغلى وى در آن درج شده باشد این کارت منحصراً توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش
پزشکى (با امضاى وزیر ) یا دانشگاههاى علوم پزشکى و خدمات بهداشتى درما نى (با امضاى رئیس دانشگاه ) براى
بازرسین موضوع تبصره 2 فوق صادر و هر گونه سوء استفاده از آن جرم محسوب م ىشود.
ماده 86 – مسئول بهداشت محل در صورت تأیید گزارش مامور نظارت علاوه بر معرفى صاحب یا مدیر مؤسسه و یا
صاحب یا راننده وسیله به دادگاه، کتباً به وى اخطار مى نماید ظرف مدت معین ( 15 روز تا دو ماه حسب نوع و تعداد
نواقص) نواقص بهداشتى را برطرف نماید.
ماده 87 – در صورتیکه پس از انقضاى مهلت داده شده محل داراى نواقص بهداشتى باشد، بازرس بهداشت مکلف است
مراتب را به مسئول بهداشت محل گزارش نماید و مسئول مذکور پس از ر سیدگى و تأیید گزارش بازرس بهداشت
مکلف است علاوه بر معرفى متخلف به دادگاه محل تعیین شده را با دستور کتبى و صدور اخطار 24 تا 48 ساعته موقتاً
براى مدت حداقل یک هفته تعطیل و در مورد وسایط نقلیه دستور توقف در پارکینگ آنرا براى مدت حداقل یک هفته
به نیروى انتظاى ابلاغ نماید.
ماده 88 – تعطیل موقت محل با لاک و مهر و یا مهر و موم کلیه درها و راههاى نفوذى و نقاط حساس مانند شیرهاى
آب و گاز و کنتور برق و امثال آنها در مورد وسایط نقلیه توقف وسیله نقلیه مربوطه توسط نیروى انتظامى در پارکینگ
و تنظیم صورت مجلس انجام و با نصب اطلاعیه علت تعطیل یا توقف همراه خواهد بود.
تبصره 1- مسئولیت و نگهدارى از لاک و مهر و یا مهر و موم و اطلاعیه علت تعطیل یا توقف بعهده صاحب یا مدیر
مؤسسه تعطیل شده یا صاحب و یا راننده خودرو متوقف شده م ىباشد.
تبصره 2- شرایط توقف وسیله نقلیه و صورت مجلس و س ایر موارد برخورد با وسیله نقلیه طبق دستورالعملى خواهد
بود که توسط نیروى انتظامى و وزارت بهداشت مشترکاً تنظیم م ىشود.
ماده 89 – شکستن لاک و مهر و یا مهر و موم و هم چنین برداشتن موانع ورود به محل تعطیل شده و یا داخل شدن به
وسیله نقلیه متوقف شده بدون کسب مجوز کتبى یا از مسئول بهداشت محل موجب تعقیب قانونى صاحب یا مدیر
مؤسسه تعطیل شده و یا صاحب و راننده خودرو متوقف شده خواهد بود.
ماده 90 – پس از انقضاى مدت تعیین شده براى تعطیل موقت محل یا توقف وسیله نقلیه، صاحب یا مدیر مؤسسه
تعطیل شده یا صاحب یا راننده وسیله نقل یه متوقف شده ضمن سپردن تعهد قابل قبول متضمن اجراى قانون به مسئول
بهداشت محل، تقاضاى بازگشایى محل تعطیل شده یا رفع توقف وسیله نقلیه متوقف شده را مى نماید. مسئول بهداشت
محل در صورت قبول تقاضا و تعهد متقاضى، محل تعطیل شده را صرفاً براى رفع نواقص بهداشتى با دس تور کتبى موقتاً
بازگشایى و حسب مورد دستور رفع توقف خودرو متوقف شده را براى رفع نواقص صادر م ىنماید.
ماده 91 – بازگشایى محل و یا رفع توقف وسیله نقلیه با شکستن لاک و مهر و یا مهر و موم کلیه درها و راههاى نفوذى
در حال رفع نواقص و بهداشتى است، اجاره بهر ه بردارى » ، و تنظیم صورت مجلس انجام و یا با نصب اطلاعیه حاوى
همراه خواهند بود. ،« ندارند
ماده 92 – صاحب یا مدیر مؤسسه یا وسیله نقلیه، پس از رفع کلیه نواقص بهداشتى، تقاضاى بهر ه بردارى از محل یا
وسیله نقیه را به مسئول بهداشت محل تسلیم و مسئول مذکور موظف است مأمور نظا رت را ظرف دو روز ادارى جهت
بازرسى اعزام نماید.
ماده 93 – بازرس بهداشت موظف است پس از بازرسى، چنانچه کلیه نواقص بهداشتى برطرف شده باشد مراتب را کتباً
به مسئول بهداشت محل گزارش و مسئول مذکور در صورت تأیید گزارش بازرس بهداشت اجازه بهره بردارى از محل یا
وسیله نقلیه را کتباً صادر نماید.
ماده 94 – اقدام به بهره بردارى قبل از رفع کلیه نواقص بهداشتى و اخذ مجوز بهره بردارى از مسئول بهداشت محل،
موجب تعطیل مجدد محل یا توقف مجدد وسیله نقلیه براى مدت یکماه بدون نیاز به طى مراحل مندرج در مواد 86 و
87 این آیین نامه خواهد شد.
فصل پنجم- طبقه بندى اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات از لحاظ شمول مواد این آیین نامه
ماده 95 – طبقه بندى اماکن و مراکز و محلها از لحاظ شمول مواد این آیین نامه بشرح ذیل است:
65 و 72 تا 74 شامل م حلهاى تهیه و فروش مواد غذائى که -48-45- -1 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 41
داراى محل پذیرائى از مشترى مى باشند از قبیل رستوران – چلوکبابى – سلف سرویس – تالار پذیرائى، کافه قنادى و
امثال آنها مى باشد.
48 لغایت 65 و 72 لغایت 74 شامل -45- 24 لغایت 26 -12-8- -2 کلیه مواد این آیین نامه به استثناء مواد 7
محلهاى تهیه و فروش مواد غذائى که داراى محل پذیرائى از مشترى بوده لیکن فاقد آشپزخانه هستند از قبیل کبابى –
حلیم پزى – آشپزى – کله پزى – جگرکى – سیراب شیردان، اغذیه و ساندویچ – پیتزا – مرغ سوخارى – چایخانه و
قهوه خانه، آبمیوه و بستنى فروشى و امثال آن م ىباشد.
45 لغایت 65 و 70 لغایت 74 شامل محلهاى تهیه و توزیع مواد -24-23- -3 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 8
غذائى از قبیل انواع چلوکباب – چلوخورشت – کباب – جوجه کباب – پلو – آش و … امثال آنها که فاقد امکانات
پذیرائى از مشترى در محل هستند مى باشد.
70 لغایت -68- 48 لغایت 66 -45-41-32- 24 لغایت 29 -12-10-8- -4 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء ماده 7
77-74 و 84 شامل سوپرمارکت خواروبار – و لبنیات فروشى و بخش عرضه مواد غذائى در فروشگاههاى بزرگ،
تعاونى و زنجیره اى مى باشد.
70 لغایت 74 شامل ، 46 و 48 لغایت 65 -45-32-29-28-24- -5 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 23
کارگاهها و کارخانجات تولید انواع مواد غذایى و نبات و آبنات ریزى – قندریزى – حلوا ساز و عصاره (آبقوره و
آبلیموکشى و تهیه ترشیجات)، خشکبار انواع نان و لبنیات سازى کشک ساعى و بستنى سازى و امثال آن م ىباشد.
-74- 48 لغایت 66 لغایت 68 -45-33-32- 24 لغایت 29 -12-10-8- -6 ک لیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 7
80-79-77 و 84 شامل فروشگاههاى گوشت و مرغ و ماهى و میگو و آلا خوراکى دامى و سایر مواد پروتئینى
مى باشد.
48 لغایت 65 و 68 شامل هتلها و متلها و مهمانخان هها و پانسیونها م ىابشد. – -7 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 8
69 و 77 لغایت 84 -68- 48 لغایت 65 -41-33-29-28-12-10-8- -8 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 6
شامل مسافرخانه ها و مهمانپذیر ىها مى باشد.
45 و 46 و 66 لغایت 84 – 26 لغایت 35 -24-23-12-10-8-7-6- -9 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 4
شامل استخرهاى شنا م ىباشد.
– 48 لغایت 56 -45-41- 32 لغایت 35 – 24 لغایت 29 -12-10-8-7- -10 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 6
58 لغایت 69 و 72 لغایت 84 شامل آرایشگاهها م ىباشد.
– 48 لغایت 56 -45-41-35-34-33-32-29-28-26-23-10-8- -11 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 6
58 لغایت 84 شامل حمامها م ىباشد.
78 و 84 شامل نانوائیها – 48 لغایت 74 -45-35-34-32-29-28-23- -12 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 8
مى باشد.
78 و 84 -77- 48 لغایت 74 -45-41-32- 24 لغایت 29 -12-10-8- -13 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 7
شامل عطارى و بقالى م ىباشد.
48 لغایت 74 و 77 -41-35-34-32- 24 لغایت 29 -12-10-8- -14 کلیه مواد این آیین نامه باستثناء مواد 7
لغایت 84 شامل میوه و سبزى فروشى ها مى شود.
-15 ضوابط بهداشتى و مفاد فنى آیین نامه اجرائى سایر محلها و اماکن و مراکز و کارگاهها و کارخانجات مشمول
اصلاح ماده 13 قانون مواد خوردنى و آشامیدنى و آرایشى و بهداشتى متعاقباً اعلام خواهد شد.
دکتر مسعود پزشکیان – وزیر